ความปลอดภัยและการรักษาความปลอดภัยในท่าอากาศยาน
ความปลอดภัยและการรักษาความปลอดภัยในท่าอากาศยานเป็นประเด็นสำคัญที่ ทอท. มุ่งมั่นดำเนินงานให้เป็นไปตามกฎ ระเบียบ ข้อกำหนดของรัฐ และสอดคล้องกับมาตรฐานและข้อพึงปฏิบัติทั้งในระดับประเทศและระดับสาก เช่น สํานักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย (กพท.) องค์การการบินพลเรือนระหว่างประเทศ (International Civil Aviation Organization: ICAO) ที่ดำเนินงานภายในท่าอากาศยาน ตลอดจนชุมชนและสังคมโดยรอบทั้งในด้านความปลอดภัยจากการให้บริการของท่าอากาศยานและความมั่นคงจากบุคคลหรือกลุ่มบุคคลที่ประพฤติปฏิบัติที่มิชอบด้วยกฎหมายหรือเสี่ยงต่อการเกิดภัยอันตราย ซึ่งถือเป็น การปกป้องสิทธิมนุษยชนเกี่ยวกับสิทธิในการมีชีวิตและความปลอดภัย
การมีมาตรการความปลอดภัยที่ดีทำให้ลูกค้า บุคลากร และพันธมิตรทางธุรกิจรู้สึกมั่นใจในการใช้บริการ ส่งผลให้ ทอท. ได้รับความเชื่อมั่น และไว้วางใจในการใช้บริการขนส่งทางอากาศมากขึ้น อย่างไรก็ตาม การมีมาตรการความปลอดภัยที่เข้มงวด ส่งผลให้ ทอท. ต้องมีการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีที่ทันสมัย และพัฒนาศักยภาพของพนักงานเพื่อให้สามารถปฏิบัติตามมาตรฐานความปลอดภัยได้อย่างเต็มศักยภาพ และมีความจำเป็นที่จะต้องปรับเปลี่ยนระบบการจัดการเพื่อให้เข้ากับมาตรการที่เข้มงวดขึ้น
นโยบาย
การมีมาตรการความปลอดภัยที่ดีทำให้ลูกค้า บุคลากร และพันธมิตรทางธุรกิจรู้สึกมั่นใจในการใช้บริการ ส่งผลให้ ทอท. ได้รับความเชื่อมั่น และไว้วางใจในการใช้บริการขนส่งทางอากาศมากขึ้น อย่างไรก็ตาม การมีมาตรการความปลอดภัยที่เข้มงวด ส่งผลให้ ทอท. ต้องมีการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีที่ทันสมัย และพัฒนาศักยภาพของพนักงานเพื่อให้สามารถปฏิบัติตามมาตรฐานความปลอดภัยได้อย่างเต็มศักยภาพ และมีความจำเป็นที่จะต้องปรับเปลี่ยนระบบการจัดการเพื่อให้เข้ากับมาตรการที่เข้มงวดขึ้น
โครงสร้างการกํากับดูแลและบริหารความปลอดภัยท่าอากาศยาน
ในปีงบประมาณ 2566 กอญ. ในฐานะประธานกรรมการบริหารความปลอดภัยของ ทอท.ได้แต่งตั้งคณะทำงานเตรียมความพร้อม & ติดตามการดำเนินการเพื่อรองรับการตรวจสอบ USOP-CMA จาก ICAO ตามนโยบายของกระทรวงคมนาคม เพื่อกำกับ ติดตามการดำเนินการตามแผนปฏิบัติการด้านความปลอดภัย ประกอบด้วย แผนเตรียมความพร้อมในการรองรับการตรวจติดตาม (Surveillance) จาก กพท. และแผนพัฒนาความปลอดภัยสนามบินของ ทอท. เพื่อเพิ่มค่า Effective Implementation (EI) Score ซึ่งถูกกำหนดเป็นตัวชี้วัดตามแผนวิสาหกิจ ทอท. ฉบับปี 2566 – 2570
แนวทางการจัดการ
การจัดการด้านความปลอดภัย
ทอท. มุ่งยกระดับการจัดการด้านความปลอดภัยสนามบินให้เข้มแข็ง สอดคล้องกับข้อกำหนดของ ทอท. และมาตรฐาน ICAO เช่น ระบบการจัดการด้านนิรภัย (SMS) และแผนนิรภัยแห่งชาติ (SSP) โดยดำเนินงานสำคัญ อาทิ:
- ปฏิบัติตามนโยบายและวัตถุประสงค์ด้านความปลอดภัยของ ทอท. ที่สอดคล้องกับนโยบายของรัฐ
- กำกับ ตรวจสอบ และให้คำแนะนำเกี่ยวกับมาตรฐานสนามบิน อุปกรณ์ช่วยเดินอากาศ และเอกสารรับรองที่เกี่ยวข้อง
- ดำเนินงานตามแผนด้านความปลอดภัยของฝ่ายมาตรฐานและความปลอดภัย
- ตรวจสอบความปลอดภัยในระดับองค์กร เพื่อสร้างระบบประกันคุณภาพ
- พัฒนาศักยภาพบุคลากรให้เป็นไปตามข้อกำหนดของระบบ SMS
ระบบการจัดการด้านนิรภัยของสนามบิน
(Safety Management System: SMS)
ทอท. ปฏิบัติตามกฎหมายภายใต้การกำกับของ กพท. เพื่อให้สนามบินทั้ง 6 แห่งดำเนินงานตามระบบการจัดการด้านนิรภัยสนามบิน (SMS) สอดคล้องข้อบังคับของคณะกรรมการการบินพลเรือน ฉบับที่ 82 และแผนนิรภัยแห่งชาติ โดยมีการดำเนินงานสำคัญ อาทิ
- จัดทำคู่มือระบบนิรภัยสนามบินและคู่มือตรวจสอบภายใน
- กำหนดนโยบาย วัตถุประสงค์ โครงสร้างองค์กร และหน้าที่ด้านความปลอดภัย
- จัดระบบเอกสารและข้อมูลด้านความปลอดภัย พร้อมอัปเดตและปกป้องข้อมูล
- ระบุอันตราย ประเมินความเสี่ยง วิเคราะห์เหตุการณ์ และติดตามผล
- ดำเนินการประกันความปลอดภัย (Safety Assurance) และส่งเสริมความปลอดภัย
- จัดทำแผนฉุกเฉินสนามบิน และดำเนินการฝึกซ้อมตามแผน
การฝึกซ้อมตามแผนฉุกเฉินของสนามบิน
ทอท. เตรียมความพร้อมรับมือเหตุฉุกเฉินในสนามบินและพื้นที่โดยรอบ ด้วยการฝึกซ้อมแผนฉุกเฉินทั้งแบบเต็มรูปแบบและบางส่วน เพื่อจำกัดผลกระทบ โดยเน้นการช่วยชีวิตและคงความต่อเนื่องของการปฏิบัติงานสนามบิน พร้อมประสานความร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องตามข้อกำหนดของ กพท. ฉบับที่ 37 โดยในปี 2566 สนามบินทั้ง 6 แห่งได้ฝึกซ้อมแผนรับมืออุบัติเหตุอากาศยาน และแผนเคลื่อนย้ายอากาศยานที่ขัดข้องร่วมกับทุกภาคส่วนตามมาตรฐาน ICAO
การจัดการด้านการรักษาความปลอดภัย
ทอท.มุ่งมั่นยกระดับความปลอดภัยด้านการบินตามมาตรฐานสากล เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการรักษาความปลอดภัยสนามบิน และสนับสนุนบทบาทของรัฐในการกำกับดูแลตามมาตรฐาน ICAO ภายใต้โครงการ USAP-CMA ทอท. ได้ดำเนินมาตรการสำคัญ ดังนี้:
- ทบทวนและกำหนดนโยบาย แนวปฏิบัติ และกระบวนการรักษาความปลอดภัยภายในสนามบินให้ทันสมัยและมีประสิทธิภาพ
- จัดกิจกรรมพัฒนาศักยภาพบุคลากรด้านการรักษาความปลอดภัยอย่างต่อเนื่อง
- ควบคุมคุณภาพด้านการรักษาความปลอดภัย ทั้งจากการตรวจภายในและการตรวจประเมินโดยสำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย
- จัดทำคู่มือประเมินความเสี่ยงและแนวทางปฏิบัติตามระดับภัยคุกคาม พร้อมแผนเผชิญเหตุที่สอดคล้องกับข้อกำหนดของรัฐและมาตรฐาน ICAO
- ฝึกซ้อมแผนรักษาความปลอดภัยสนามบินเป็นประจำ โดยปรับสถานการณ์ให้สอดคล้องกับภัยคุกคามที่อาจเกิดขึ้นในแต่ละช่วงเวลา
โดยในปี 2566 ทอท. ได้ดำเนินการฝึกซ้อมด้านการรักษาความปลอดภัยการบินพลเรือนตามแผนฯ อย่างเคร่งครัดและเป็นระบบ
คู่มือการประเมินความเสี่ยงด้านการรักษาความปลอดภัย & แนวทางปฏิบัติตามระดับภัยคุกคามต่อการบินพลเรือน ทอท.
ทอท. ได้จัดทำ “คู่มือการประเมินความเสี่ยงด้านการรักษาความปลอดภัยและแนวทางปฏิบัติตามระดับภัยคุกคามต่อการบินพลเรือน” เพื่อใช้เป็นแนวทางให้สนามบินในสังกัดสามารถ:
- ระบุภัยคุกคาม และประเมินความเสี่ยงด้านการรักษาความปลอดภัยในระดับสนามบิน (Airport Level)
- กำหนดมาตรการลดความเสี่ยง และลดผลกระทบให้เหมาะสมกับระดับภัยคุกคามของแต่ละสนามบิน
- ปฏิบัติงานให้สอดคล้องกับแนวทางของสำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย (กพท.) และมาตรฐาน ICAO
ทอท.ได้มีการ ทบทวนและปรับปรุงคู่มือฯ อย่างต่อเนื่อง เพื่อให้สอดรับกับสถานการณ์ปัจจุบันและภัยคุกคามที่เปลี่ยนแปลงไปในการบินพลเรือน
มาตรการด้านความปลอดภัยและมาตรการการรักษาความปลอดภัย
(Safety and Security Measures)
การทบทวนการบริหารจัดการด้านความปลอดภัย (Management Review)
ทอท. ให้ความสำคัญกับการเสริมสร้างศักยภาพบุคลากรเพื่อสนับสนุนระบบบริหารจัดการความปลอดภัยที่ทันสมัย โดยจัดอบรมทั้งภาคทฤษฎีและปฏิบัติ การฝึกซ้อมแผนฉุกเฉิน และส่งเสริมวัฒนธรรมองค์กรด้านความปลอดภัยและการรักษาความปลอดภัยอย่างต่อเนื่อง ผ่านแนวทางหลักดังนี้
- พัฒนาความเข้าใจในกระบวนการและคู่มือด้านความปลอดภัย
- สร้างความตระหนักรู้ในการป้องกันและรายงานความเสี่ยง
- พัฒนาระบบ e-Safety และ e-Security เพื่อสนับสนุนการปฏิบัติงาน
- ใช้เทคโนโลยีดิจิทัลในการวิเคราะห์และจัดการข้อมูลความปลอดภัย
- รับฟังความคิดเห็นและนำบทเรียนจากเหตุการณ์มาปรับปรุงกระบวนการ
ทอท. จัดทำแผนควบคุมคุณภาพการรักษาความปลอดภัยด้านการบิน เพื่อเป็นมาตรฐานในการตรวจสอบคุณภาพด้านความปลอดภัยในท่าอากาศยาน โดยประกอบด้วยกิจกรรมหลัก ได้แก่
- การตรวจสอบระบบความปลอดภัย (Security Audit)
- การตรวจสอบเฉพาะด้าน (Security Inspection)
- การทดสอบ (Security Test)
- การสำรวจ (Security Survey)
แผนดังกล่าวยึดแนวทางจากแผนควบคุมคุณภาพฯ ระดับชาติ และดำเนินการโดยผู้ตรวจสอบภายในที่ผ่านการอบรมตามมาตรฐานสากล
วัฒนธรรมองค์กรด้านความปลอดภัยและการรักษาความปลอดภัย (Safety and Security Culture)
ทอท. และภาครัฐดำเนินการตรวจสอบมาตรฐานความปลอดภัยของท่าอากาศยานทั้งในด้านกายภาพและการปฏิบัติงาน แบ่งเป็น 3 ระดับ ได้แก่
ระดับสนามบิน
(Self-Audit)
หน่วยงานมาตรฐานท่าอากาศยานของแต่ละแห่งตรวจสอบความปลอดภัยภายในสนามบินตนเอง
ระดับองค์กร
(Internal Audit)
ฝ่ายมาตรฐานและความปลอดภัย ทอท. ตรวจสอบภายในทุกสนามบินอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง และติดตามสถิติความไม่ปลอดภัยเพื่อควบคุมความเสี่ยงในระดับที่ยอมรับได้
ระดับรัฐ
(State Audit)
สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย ตรวจสอบและให้คำแนะนำด้านความปลอดภัย พร้อมทั้งผ่านการตรวจจาก ICAO ภายใต้โครงการ USOAP
การฝึกซ้อมแผนฉุกเฉินและแผนเผชิญเหตุ
ท่าอากาศยานในความรับผิดชอบของ ทอท. ได้จัดทำแผนเผชิญเหตุ (Airport Contingency Plan) ตามข้อกำหนดของรัฐและสอดคล้องกับมาตรฐานของ ICAO พร้อมทั้งดำเนินการฝึกซ้อมแผนอย่างสม่ำเสมอ โดยพิจารณาเลือกภัยคุกคามที่มีความเสี่ยงสูงในแต่ละช่วงเวลาเป็นสถานการณ์สมมุติในการฝึกซ้อม เพื่อให้สามารถควบคุม รับมือ และฟื้นฟูการดำเนินงานกลับสู่สภาวะปกติได้อย่างมีประสิทธิภาพ และรักษาความต่อเนื่องทางธุรกิจอย่างมั่นคง
โครงการความร่วมมือในการฝึกอบรมระหว่าง ทอท. และ Cyber and Infrastructure Security Group (CISG)
ภายใต้โครงการ Enhancing AOT Security Screener Capability บริษัท CISG ได้ส่งมอบคอมพิวเตอร์แบบพกพาพร้อมติดตั้งซอฟต์แวร์ CARSA X-ray Tutor ให้แก่ ทอท. จำนวน 10 เครื่อง เพื่อนำไปใช้ในการฝึกอบรมพนักงานใหม่และการฝึกอบรมทบทวน เพื่อพัฒนาทักษะการวิเคราะห์ภาพและเพิ่มความสามารถในการตรวจจับวัตถุต้องห้าม ทั้งในกระเป๋าสัมภาระลงทะเบียนและไม่ลงทะเบียน
นอกจากนี้ ทอท. ยังได้จัดโครงการสัมมนาเชิงปฏิบัติการ 2 โครงการ ได้แก่
Operational Cyber Security in Aviation เพื่อเสริมสร้างความรู้และทักษะเชิงลึกแก่ผู้ดูแลระบบคอมพิวเตอร์และเทคโนโลยีสารสนเทศ ในการประเมินและลดความเสี่ยงจากการโจมตีทางไซเบอร์ที่อาจส่งผลต่อระบบ โครงสร้างพื้นฐาน และข้อมูลขององค์กร
Aviation Cyber Security เพื่อเพิ่มการตระหนักรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับภัยคุกคามทางไซเบอร์ อาชญากรรมไซเบอร์ วิธีการโจมตีรูปแบบต่าง ๆ และจุดอ่อนที่อาจนำไปสู่การตกเป็นเป้าหมาย พร้อมทั้งเน้นการประเมินความเสี่ยงและหาแนวทางลดความเสี่ยงในกระบวนการทำงาน
ทบทวนล่าสุด ณ วันที่ 2 พฤษภาคม พ.ศ.2567